Shqiptarë të Italisë - Shqiptari i Italisë

Philip R Buttall, pianist, kompozitor, profesor e studiues i shquar anglez vlerëson muzikën pianistike shqiptare të njohur nga “Albanian Piano Music” për faqen internet Musicweb International. “Ky album i ri, falë përzgjedhjes së larmishme të suitave popullore, valleve dhe miniaturave të tjera, ofron një panoramë të vyer kronologjike” shprehet ai mbi diskun. Po aq i lartë edhe vlerësimi për pianisten Marsida Koni që sipas tij “është interpretuesi ideal për këtë muzikë; njësoj e zonja si në pjesët nostalgjike ashtu edhe në ato romantike, duke mos thjeshtëzuar kurrë asnjërën në një sheqerosje sentimentale”

Romë, 30 nëntor 2018 – Prej disa muajve në tregun ndërkombëtar të muzikës është hedhur edhe albumi “Albanian Piano Music” i Marsida Konit që dashurinë për Shqipërinë e shpreh përmes asaj që di të bëjë më mirë, duke përcjellë muzikën shqiptare në mbarë botën. I botuar nga shtëpia prestigjioze diskografike holandeze Brilliant Classics, disku i saj po bën për vete shumë profesionistë e amatorë, dashamirës të muzikës klasike.

Ndër vlerësimet që disku ka marrë, është veçanërisht i lartë ai i Philip R Buttall, pianist, profesor, kompozitor i shquar anglez, i botuar së fund nga faqja internet Musicweb International nëpër të cilën kalon promovimi i muzikës klasike jokomerciale ndërkombëtare. Është kënaqësi e veçantë të lexosh kritikën e tij pozitive përmes të cilës kuptohet se Marsida Koni ia ka arritur më së miri qëllimit të saj, t’i përcjellë një publiku sa më të gjerë muzikën pianistike shqiptare me të cilën ka nisur karrierën e saj.

Ndërsa e nis duke shpjeguar se Shqipëria është “zbuluar” vonë për shkak të mbylljes gjatë regjimit komunist, Buttall vazhdon duke u shprehur se disku i Konit është një kontribut i jashtëzakonshëm për njohjen më të mirë të vendit, të arteve të tij e në veçanti të muzikës. Sepse “ky album i ri ofron jo vetëm njohuri të mëtejshme por është gjithashtu një përzierje shumë e këndshme dhe tërheqëse e zhanreve të ndryshme e për më tepër, me përzgjedhjen e larmishme të suitave popullore, valleve dhe miniaturave të tjera, disku ofron një panoramë të vyer kronologjike”, shkruan ai duke vazhduar më pas me shpjegimin e detajuar të muzikës të secilit prej autorëve që përmban disku, ndikimet e ndryshme të folklorit apo ndërkombëtare që ata shprehin në kompozimet e tyre.

Philip R Buttall shpjegon përmbajtjen e diskut – “Në përzgjedhjen së veprave të këtij albumi, pianistja shqiptare Marsida Koni e cila tani ka një karrierë muzikore në Itali, ka preferuar të përfshijë ato pjesë që shënuan udhëtimin e saj muzikor nga fëmijëria” – dhe shpreh vlerësim të lartë edhe për pianisten qoftë për mjeshtërië e saj në ekzekutimin e pjesëve qoftë për informacionet që ofron mbi kompozitorët. “Marsida Koni duket se është interpretuesi ideal për këtë muzikë. Është njësoj e zonja si në pjesët nostalgjike ashtu edhe në ato romantike, duke mos thjeshtëzuar kurrë asnjërën në një sheqerosje sentimentale. Ajo zotëron një teknikë të aftë të përcjellë ato pasazhe të virtuozitetit Lisztian shumë lehtësisht. – shkruan – Regjistrimi i pianos është i mirë dhe libri i albumit është mëse i plotë me biografitë e kompozitorëve dhe informacion të shkurtër rreth prodhimtarisë së tyre muzikore kur është e nevojshme”.

E mbyll duke lënë të kuptohet që vepra e Marsida Konit është e çmuar pasi ofron një dritare mbi kulturën e artin e Shqipërisë që të shtyn të mësosh më shumë rreth saj: “Dija shumë pak rreth muzikës pianistike shqiptare derisa dëgjova këtë CD të bukur dhe informuese e cila është gjithashtu po aq e këndshme, pasi ashtu si edhe vete vendi, ajo po del nga ajo vorbull kohe, në të cilën melodi e pastër konsiderohet ende e pranueshme. Ky disk pa dyshim më nxiti të mësoj më shumë për vendin, njerëzit, gjuhën dhe, mbi të gjitha, muzikën e tij”.

Në vijim ju ofrojmë kritikën e plotë të Philip R Buttall, të përkthyer nga Lorena Kasa:

Shqipëria është një vend i vogël malor në Gadishullin e Ballkanit me një vijë bregdetare të gjatë të shtrirë mbi Adriatik dhe Jon; informacionet rreth saj filluan të bëhen të njohura për pjesën tjetër të botës relativisht vonë, vetëm pasi komunizmi humbi kontrollin mbytës  ne vitin 1990. Sot, pothuajse 30 vjet më vonë, ajo shfaqet rregullisht në broshurat e udhëtimit, duke u përpjekur të vendoset si një destinacion pushimi në të njëjtin nivel me vendet fqinje në zhvillim, pjesë të ish Jugosllavisë. Edhe tani, kur mëse 80.000 shtetas britanike, për shembull, vizitojne çdo vit këtë vend, ende shume pak dihet rreth arteve të saj, në veçanti, rreth muzikës së saj.

Ndërkohë që disa CD që përfshijnë muzikë për piano të disa kompozitorëve dhe disa këngë janë publikuar që në 2006, ky album i ri [Albanian piano music] ofron jo vetëm njohuri të mëtejshme por është gjithashtu një përzierje shumë e këndshme dhe tërheqëse e zhanreve të ndryshme. Për më tepër, me përzgjedhjen e larmishme të suitave popullore, valleve dhe miniaturave të tjera, disku ofron një panoramë të vyer kronologjike.

Në të vërtetë, në CD sillen dy breza kompozitorësh shqiptare: Simon Gjoni, Cesk Zadeja dhe Tonin Harapi i përkasin brezit të parë të kompozitorëve profesionistë të vendit, të gjithë të lindur në vitet ’20 të shekullit XX. Disa kishin studiuar në Moskë por u kthyen në kryeqytet dhe qendrën artistike të vendit, Tiranë, për të udhëhequr jetën kulturore ndërkohë që Shqipëria vuante nga izolimi ndërkombëtar në vitet ‘50-‘60. Por me brezin e dytë të kompozitorëve si Pëllumb Vorpsi, Thomas Simaku, Vasil Tole dhe të tjerë, muzika shqiptare mori shtysë edhe pse kishte prirje të mbetej me drejtim tradicional, me nje venë klasike-romantike në shpirt si dhe thellësisht e lidhur me muzikën popullore të vendit. Duke pasur parasysh izolimin total të Shqipërisë, muzika e saj – dhe artet në përgjithësi – nuk kanë mbajtur ritmin e zhvillimeve bashkëkohore të vendeve të tjera perëndimore. Në hartimin e përzgjedhjes së veprave të këtij albumi, pianistja shqiptare Marsida Koni e cila tani ka një karrierë muzikore në Itali, ka zgjedhur të përfshijë ato pjesë që shënuan udhëtimin e saj muzikor nga fëmijëria.

Pjesa e hapjes - “Duaje emrin tend” e Thomas Simakut – është një shembull i përsosur  i romanticizmit tërheqës, melankolik që karakterizon një pjesë të muzikës në album. Shqipëria dhe Italia natyrshëm ndajnë kulturën e Adriatikut dhe kjo është e dukshme në këtë pjesë të parë si edhe në titullin e dyfishtë të shumë prej pjesëve të tjera në CD. Në të kundërt, tema që Pëllumb Vorpsi përdor si bazë për një sërë variacionesh është e frymëzuar nga folklori, siç lë të nënkuptojë edhe vetë titulli. Variacionet pasuese janë lisztiane në konceptim, duke kontrastuar bravurën me solemnitetin, krijimtarinë harmonike me elemente modale, duke paraprirë rreth nëntë minuta muzikë pianistike tërësisht të angazhuar.

Shtatë pjesët nga Kozma Lara që pasojnë, janë miniatura të ndryshme që kujtojnë shpesh krijimet e frymëzuara nga folklori të kompozitorit norvegjez Grieg në “Lyric Pieces” e tij. Secila prej tyre ka hijeshi dhe karakter e veçantë dhe të gjitha ridëgjohen me kënaqësi.

“Tokata” që vijon – e para nga katër pjesët e Feim Ibrahimit, është e një botë tjetër, e formuar në një gjuhë muzikore krejt të ndryshme. Pavarësisht nga kompleksiteti ritmik dhe harmonik i pritshëm, ajo ruan një frymë të fortë lirike, përveç disa momenteve zhangëlluese, vepra përbën një pjesë koncertale të mirëfilltë në këtë zhanër. “Valle e vogël” ndërthur elemente të valles popullore me elemente lirike, ndërsa “Nina nana” përdor në të vërtetë këto të fundit.

Dy pjesët e ofruara nga Cesk Zadeja janë të dyja shumë më hamonike dhe ndërthurin një element popullor dhe duket se i përket më shumë muzikës së Turqisë dhe Lindjes së Mesme me pianizëm të efektshëm dhe virtuoz. “Tokata” përveç kësaj bën përdorim të mirë të përsëritjes së notave dhe riviziton botën e Lisztit. Kontributi i veëm nga Simon Gjoni, “Lule bore” (Hortensia), është pothuajse si një tango e shkurtër, delikate, e cila stilistikisht duket më shumë e frymëzuar nga bima sesa nga gojëtarja e shquar romake që i jep emrin. Edhe “Rondo” e Vasil Toles shkon përpara në mënyrë harmonike dhe me rreth 10 minutat e saj është pjesa më e gjatë e albumit. Në njëfarë mënyre disku vuan nga ky fakt, pasi struktura duket e shthurur e gjarpëruese, por siç mësojmë nga teksti i informacionit të ofruar në CD, kompozitori është “i njohur për mbështetjen e konceptit të rikonstruktimit muzikor”… kështu që ndoshta është thjesht çështje se “kur një Rondo nuk është Rondo?”. Pasojnë dy pjesë të shkurtra nga Limoz Dizdari, duke shënuar rikthim në një stil harmonik më të thjeshtë, e para me karakter melankolik, e dyta, e përshkruar si Valle, padyshim është më e gjallë, por përveç disa ritmeve interesante, në të vërtetë nuk mund të përshkruhet si një vallëzim, edhe se është gjithsesi e këndshme.

Tonin Tarapi është lënë për në fund të albumit. I konsideruar “Artist i popullit” i brezit të parë të kompozitorëve shqiptarë, kompozimet e tij përfshijnë të gjitha zhanret, duke mbetur jashtëzakonisht shprehëse e duke respektuar me këmbëngulje strukturen tradicionale të formave të ndryshme me të cilat ai zgjodhi të punonte. Secila nga shtatë pjesët e ndryshme e dëshmon këtë; të gjitha zgjasin më pak se 2 minuta, me pjesën e fundit, “Këngë”, që plotëson CD-në në mënyrën melankolike të ndeshur në fillim.

Marsida Koni duket se është interpretuesi ideal për këtë muzikë. Është njësoj e zonja si në pjesët nostalgjike ashtu edhe në ato romantike, duke mos thjeshtëzuar kurrë asnjërën në një sheqerosje sentimentale. Ajo zotëron një teknikë të aftë të përcjellë ato pasazhe të virtuozitetit Lisztian shumë lehtësisht. Regjistrimi i pianos është i mirë dhe libri i albumit është mëse i plotë me biografitë e kompozitorëve dhe informacion të shkurtër rreth prodhimtarisë së tyre muzikore kur është e nevojshme. Nuk thuhet pothuajse asgjë për asnjërën nga pjesët që përmban disku por muzika flet vetë.

Dija shumë pak rreth muzikës pianistike shqiptare derisa dëgjova këtë CD të bukur dhe informuese e cila është gjithashtu po aq e këndshme, pasi ashtu si edhe vete vendi, ajo po del nga ajo vorbull kohe, në të cilën melodi e pastër konsiderohet ende e pranueshme. Ky disk pa dyshim më nxiti të mësoj më shumë për vendin, njerëzit, gjuhën dhe, mbi të gjitha, muzikën e tij.

Kritika në original e Philip R Buttall: Albanian Piano Music
Lexo edhe: Marsida Koni përcjell muzikën pianistike shqiptare në mbarë botën

 

Nga Gjergji Kajana

Viti 1997 është një prej atyre viteve që shënojnë një vijë ndarëse në jetën e vendit tonë. Atë kohë Shqipëria u gjend pranë humnerës së humbjes së zgjatur të ekzistencës shtetërore: institucionet e saj administrative, ndërgjegja civile kombëtare dhe shumë-shumë jetë njerëzore fatkeqësisht humbën nën breshëritë e plumbit. Ato ngjarje të dhunshme, të përjetuara në kapje reale në Berat, i kanë dhënë frymëzim shkrimit të një romani prej Taulant Ligorit, ish-student në “La Sapienza” të Romës. Romani ka titullin gazetaresk “Berati. Kronikë nga ‘97” dhe është botuar para një viti në Shqipëri prej shtëpisë botuese OMSCA-1.

Heroi i romanit është një djalë dymbëdhjetëvjeçar, Erjoni. Vepra është shkruar në vetë të parë dhe filtrohet e gjitha nga ndërgjegjja e protagonistit. Erjoni po mbaron klasën e shtatë fillore kur në mars të vitit 1997 në Berat dhe në Shqipëri konflikti shoqëror lidhur me falimentimin e firmave piramidale degradon me plaçkitjen e reparteve ushtarake nga ana e popullsisë civile. Në situatën e re të krijuar, me mbylljen e shkollave dhe fillimin e të shtënave të frikshme dhe vrastare, personazhi, mes mendimesh dhe shprehish vetjake, është i detyruar të pësojë dramën psikologjike e materiale të kohës dhe të vërë në dyshim gjithë fëmijërinë e tij të jetuar deri në atë moment. Ndahet me dy shokët e tij më të ngushtë: njëri emigron në Greqi me familjen dhe tjetri në Francë, pasi ishte rrëmbyer më parë në mes të lagjes nga njerëz të njohur të tij dhe shpëtuar më pas në rrethana dramatike. Erjoni nis të frekuentohet me Albanin, një shok më të madh të lagjes, i cili po e përjeton krejt ndryshe situatën: ka shumë më pak mendime ekzistenciale sesa Erjoni dhe rri i armatosur. Bashkë me Albanin, Erjoni nis ta jetojë qytetin dhe ngjarjet mafioze në tjetër mënyrë, nëpërmjet një serie aventurash që arrijnë deri në kufirin e një riti fillues drejt jetës së krimit. Pas ristabilizimit të vështirë të jetës shoqërore me ndërrimet politike në muajin qershor, e ardhmja e tij, nën shoqërinë e Albanit, mbetet e hapur po aq sa ai vit.

Taulant përshëndetje. Mund të prezantoheni shkurt para lexuesve të Shqiptarit të Italisë?

Përshëndetje dhe ju falënderoj për interesin kulturor të gazetës suaj për të publikuar këtë intervistë.

Unë kam lindur në vitin 1985 në qytetin e Beratit, ku kam kaluar fëmijërinë dhe adoleshencën deri në vitin 2004, vit kur - si shumë të rinj të tjerë shqiptarë që sapo kishin përfunduar gjimnazin - arrita të fitojë një vizë studimi për në Itali, në universitetin La Sapienza të Romës, dega Letërsi. Atëherë isha 19 vjeç dhe duke u regjistruar në universitet gjeta mundësinë për të ndjekur pasionin tim për letërsinë. Ashtu siç e prisja, takimi me mjedisin kulturor dhe arsimor të universitetit La Sapienza qe shumë pozitiv dhe e shtoi akoma më tepër tek unë vullnetin dhe dëshirën për të thelluar dijet e mia letrare. Një mbresë të veçantë më ka lënë takimi dhe leksionet me profesorë të rangut ndërkombëtar si dhe prania në fakultetin e Letërsisë e Institutit të Gjuhës Shqipe, ku gjeta rastin e veçantë për të shtuar edhe dijen mbi gjuhën dhe kulturën tonë. Pasi përfundova studimet për Letërsi Moderne Evropiane, ndoqa edhe studimet magjistrale dyvjeçare për Gjuhësi, te po i njëjti universitet, duke i mbaruar në vitin 2010 me një tezë eksperimentale mbi fonetikën e gjuhës shqipe.

Kur e keni zbuluar vokacionin tuaj letrar e kur ju lindi ideja për librin mbi vitin '97?

Kur nisa të bëj kërkime dhe të zhvilloj dijeni mbi shkencën e narratologjisë dhe teknikave të rrëfimit edhe pas mbarimit të studimeve universitare. Ndërsa ideja për romanin mbi vitin 1997 buron nga më tepër se një frymëzim. Pikësëpari ajo ka lindur nga dallimi i madh mes realitetit shqiptar të jetuar nga unë deri në atë kohë dhe realitetit të ri që gjeta në ambientin universitar në Itali. Ideja, e ushqyer nga kujtime dhe mbresa të forta që binin ndesh edhe më thekshëm me realitetin e ri, ka lindur nga dëshira dhe vullneti im personal për t'i dhënë zë dhe për ta denoncuar atë vit të rëndë për Shqipërinë, që fati e deshi të ishte pjesë e fëmijërisë sime. Jam përpjekur ta përmbledh esencën e atij viti në formë letrare me qëllimin për t'ia lënë si dëshmi dhe trashëgimi letërsisë dhe shoqërisë shqiptare. Romani, jo pa qëllim i shkruar në vetë të parë, mund të konsiderohet fare mirë edhe si një pjesë e autobiografisë së fëmijërisë sime.

Cili është mendimi juaj për impaktin social te '97-s mbi Beratin e Shqipërinë?

Impakti shoqëror i vitit '97 qe shumë i rëndë jo vetëm për përhapjen e armëve dhe numrin e viktimave dhe të dëmeve të tjera që la pas, por edhe për faktin që shumë shqiptarëve iu zbeh besimi për të qëndruar në vendin e tyre. Po me atë vit nisën valë të reja migrimesh që shpurën shumë e shumë shqiptarë jashtë atdheut. Shumë i rëndësishëm dhe dramatik qe edhe impakti psikologjik dhe përhapja e fenomenit të gangsterizmit në një gjeneratë të tërë të rinjsh, e cila është edhe një prej temave kryesore që kam trajtuar në romanin tim.

Shqipëria sot nuk është ajo e '97-s. Ku i vini re ndryshimet?

Shqipëria e sotme, për fat të mirë, është ndryshe dhe më e mirë se ajo e vitit 1997, pasi nuk luhet më me armë dhe nuk rrezikohet përditë jeta. Ndryshimet i shikoj te fakti që shteti është rimëkëmbur sadopak dhe njerëzit nuk janë më në dorë të bandave të armatosura si atëherë.

Çfarë i mungon sipas jush, mbi të gjitha, shoqërisë shqiptare sot?

Jam i mendimit që kriza kulturore është edhe më e rëndë dhe bashkëshkaktare e krizës ekonomike. Ndoshta shkaktari kryesor dhe më i rëndë. Në nder të përpjekjeve të bëra deri tani për përmirësimin e shoqërisë shqiptare dhe të njerëzve që i kanë kryer ato nuk kam se si mos të marr si një shembull dramatik për këtë arsyetim mungesën e një klase politike të shëndoshë e cila mund ta udhëhiqte vendin në mënyrën më të mirë të mundshme kulturalisht dhe ekonomikisht. Edhe pse mund të duket disi naive dhe fëmijërore, në të vërtetë nuk arrij dot t'i jap një përgjigje të mjaftueshme pyetjes se përse politikanët tanë dhe ambienti nga ata burojnë nuk zgjedhin përulësinë dhe varfërinë materiale të tyre në shërbim të pasurisë shpirtërore dhe materiale të shoqërisë. Pra nëse të gjithë politikanët dhe burimet e tyre, që fundja i kanë rrënjët në shoqëri dhe vijnë nga shoqëria - ndaj e vendos krizën kulturore si një ndër shkaktarët kryesor të mungesës së mirëqënies dhe nënkuptojë me të zbehje ose mungesë vlerash etike dhe trashëgimore dhe mungesë dije - do të mendonin kështu, a nuk do të ishim më mirë?

A e ndiqni letërsinë bashkëkohore shqiptare?

Për fat të keq, duke qenë jashtë vendit, nuk kam patur shumë mundësi për ta ndjekur letërsinë shqiptare bashkëkohore, por kam arritur të gjej në ndonjë bibliotekë të Romës vepra të mira në gjuhën shqipe të autorëve Dhimitër Xhuvani dhe Fatos Kongoli. Ndërsa kur kthehem në Shqipëri, interesohem rregullisht për risitë letrare.

A keni plane të reja letrare?

Planet e një shkrimtari ndonjëherë janë të paparashikueshme sepse varen shumë prej frymëzimeve që mund t'i vijnë, por kam dëshirë të botoj një ditë në Shqipëri një manual mbi artin e bukur të shkrimtarisë, për t'u ardhur në ndihmë sadopak atyre të apasionuarve si unë që e duan letërsinë dhe kanë dëshirë të shkruajnë.

 

Nxjerr një disk në shtator me Brilliant Classics e do të nisë regjistrimin e një tjetri në verë për Flipper Music. 
Për të parën herë, një pianiste shqiptare regjistron me shtëpi diskografike ndërkombëtare një përmbledhje kaq të gjerë të veprave pianistike të vendit të saj, duke bërë kështu të mundur shpërndarjen e njohjen e kësaj muzike në mbarë botën

Romë, 8 maj 2018 – Marsida Koni, pianiste e re shqiptare me famë tashmë ndërkombëtare në ambientet e muzikës, nuk harron rrënjët e saj. E dëshmon në mënyrën më të mirë të mundshme, duke ndihmuar të njihet në mbarë botën ajo që vetë Marsida njeh më mirë, muzika pianistike shqiptare.

Marsida Koni ka qenë Pedagoge pranë Akademisë së Arteve në Tiranë, sot Universiteti i Arteve, ku fitoi konkursin për pedagoge e brendshme pranë kësaj akademie menjëherë pas mbarimit të studimeve.

Prej vitit 2005, jeton në Perugia me të shoqin, klarinetisti i njohur italian, Piero Vincenti – me të cilin shpesh ndan skenën në duetet për piano e klarinetë – e vajzën e tyre të vogël.

Ka hapur shkollë pianoje, ku me pasion e përkushtim u transmeton nxënësve të saj çka ajo di dhe ndien lidhur me muzikën.

Dy vitet e fundit ka lidhur kontratë si Maestro Collaboratore me Konservatorin shtetëror të muzikës “F. Morlacchi” të Perugias, gjë që i mundëson të njohë e të shoqërojë në piano me dhjetëra të rinj instrumentistë.

Ndërkaq, ndër vite ka dhënë me dhjetëra koncerte në skena prestigjioze italiane e ndërkombëtare jo vetëm në Itali e Shqipëri, por edhe në Belgjikë,  Francë, Angli, Kroaci, Gjermani, Maqedoni, Portugali, Spanjë, Kinë, Hong-Kong, ShBA etj.  Ka bashkëpunuar me instrumentisë me famë ndërkombëtare si për shembull me Alessandro Carbonare, klarinetisti i parë i Orkestrës së Santa Cecilia në Romë që është sot edhe klarinetisti më i njohur në botë. Është anëtare jurie në konkurse italiane e ndërkombëtare për piano.

Në vitin 2014 Marsida Konit i është akorduar “Grifo d’Argento”, vlerësimi më prestigjioz që Perugia u bën personave që shkëlqejnë në fushën e tyre e që ngrenë lart emrin e qytetit.

E siç shkruanim në rreshtat e parë, me gjithë suksesin që korr në Itali e arenën ndërkombëtare të muzikës pianistike, Marsida Koni nuk harron kurrë Shqipërinë. Në vitin 2012, në 100-vjetorin e Pavarësisë, pianistja doli me diskun e saj të parë “La mia storia… - L’Albania musicale sotto la dittatura di Enver Hoxha” që promovoi me koncerte recitale në mbarë Italinë. Edhe pse një niveli shumë cilësor, sot Marsida e konsideron sidoqoftë një produkt “fatto in casa”.

Sepse prej vitit 2017 karriera e saj ka hedhur një hap shumë të madh dhe sot ka kontrata me shtëpi të rëndësishme diskografike të njohura në mbarë botën.

Disku i ri i Marsida Konit, nga shtatori në treg në mbarë botënKështu, kur përfaqësuesve të etiketës prestigjioze diskografike holandeze Brilliant Classics i dha diskun “La mia storia…” për një vlerësim nga ana e tyre, ndoshta as vetë nuk e priste që të pëlqehej e t’i ofrohej menjëherë publikimi i diskut me ta.

Më 2 dhjetor 2017, Marsida Koni regjistron albumin e parë për shtëpinë diskografike Brilliant Classics. Quhet “Albanian Piano Music”  e përmban 28 pjesë për piano, të gjitha të shkruara në periudhën e diktaturës, nga kompozitorë si Feim Ibrahimi, Çesk Zadeja, Tonin Harapi, Kozma Lara, Vaso Tole, Thoma Simaku, Limos Dizdari, Simon Gjoni etj.

“Për mua është një kënaqësi e jashtëzakonshme – thotë pianistja për Shqiptariiitalise.com – jo vetëm për prestigjin që ka kjo etiketë por edhe për faktin që disku do të jetë në pikat më të rëndësishme në mbarë botën ku Brilliant Classics shpërndan produktet e saj”.

Për publikimin e diskut është përkujdesur Rossella Clementi, kompozitore dhe producer, njohëse shumë e mirë e muzikës klasike dhe bashkëkohore që bashkëpunon me shtëpi diskografike prestigjioze qoftë duke u propozuar talente qoftë duke kuruar regjistrimin e post-produksionin e disqeve. Për bashkëpunimin me Marsidën dhe diskun “Albanian Piano Music” flet me entuziazëm.

“Brilliant Classics është shtëpi diskografike shumë e njohur me një shpërndarje kapilare në mbarë botën – thotë për Shqiptarin e Italisë – dhe fakti që Koni nxjerr një disk me këtë etiketë ka vlerë të shumëfishtë. Nga njëra anë është vlerësim i lartë për të si artiste të cilën Brilliant e pëlqen shumë dhe e konsideron një pianiste jashtëzakonisht të zonjën. Këtë e tregon edhe vetë fakti që Brilliant, e rreptë dhe serioze në gjykim e përzgjedhje, nuk ngurroi një çast të pranojë projektin e Marsida Konit. Nga ana tjetër, fakti që muzika shqiptare ka një vitrinë kaq të rëndësishme e të madhe i jep mundësi të njihet më shumë. Dhe nga përvoja ime personale, duke qenë se u përkujdesa për post-produksionin e diskut, mund të them që e meriton: muzika e regjistruar nga Koni është shumë e bukur, me cilësi të lartë kompozimi, harmonike dhe shumë melodike. Disku është diçka e rrallë në panoramën muzikore, e kushtimi i një hapësire kësaj muzikë bën pjesë në veprimtarinë e rekuperimit e të ruajtjes së muzikës tradicionale që bëjnë shtëpitë diskografike të rëndësishme. Tashmë disku është gati e pritet të hidhet në treg në shtator të këtij viti”.

“Publikimi me një shtëpi prestigjioze u hap dyert artistëve edhe për bashkëpunime të reja të nivelit të lartë” shton Rossella Clementi.

Në fakt, edhe pranvera e këtij viti duket se është po aq e frytshme sa viti i shkuar. Pianistja Marsida Koni, si shumë e shumë muzikantë të tjerë, i ka propozuar projektet e saj shtëpisë diskografike italiane FlipperMusic (me shpërndarje në mëse 50 vende të botës), që për këtë vit ka pranuar vetëm 7 projekte.

Mes artistëve të përzgjedhur është edhe Marsida Koni, madje është e vetmja të cilës i pranohen dy propozime. Dhe vetëm pak javë më parë Marsida ka nënshkruar një kontratë me etiketën FlipperMusic. Projekti i parë që do të realizojë me ta këtë vit quhet “Il 900 pianistico albanese” e siç e thotë edhe titulli do të jetë një CD me vepra shqiptare të shkruara deri në vitin 1999. Projekti i dyti i pranuar titullohet “Riflessioni pianistici del 900” dhe  do të përmbajë vepra të shekullit XX të kompozitorëve si Prokofiev, Ravel dhe Ginastera.

Dy disqet e Marsida Konit, “Albanian Piano Music” dhe “Il 900 pianistico albanese”, përbëjnë një risi absolute për të cilën duhet të jetë krenare jo vetëm pianistja por edhe mbarë bota muzikore shqiptare. Është herë e parë që shtëpi diskografike kaq të rëndësishme publikojnë disqe me përmbledhjen thuajse të plotë të veprave shqiptare pianistike të regjistruar nga një artist shqiptar.

Keti Biçoku
(Ndiqni Shqiptariiitalise.com edhe në Facebook dhe Twitter)

Lexo edhe:
Marsida Koni: “Jeta pa muzikë nuk ka kuptim, është si një zjarr pa ngrohtësi”
Marsida Koni. Për 100 vjetor të Pavarësisë, muzikë shqiptare në Romë
Marsida Koni sjell muzikën e kompozitorëve shqiptarë në skenat italiane
Një duet shqiptar në edicionin e 40-të të Festivalit Ndërkombëtar të Klarinetës
“Grifo d’argento” për Marsida Konin. Perugia e nderon me simbolin e saj

 

Intervista di Ndue Lazri alla ballerina e coreografa Drita Gega. Dalle difficoltà dei primi anni in emigrazione all’idea del gruppo di ballo "Le aquile" a Lecco

Ka dalë në treg “Il milionario povero” romani i Angela Kostas, shkrimtare për pasion, që çdo ditë përkujdeset për të sëmurët në një qendër spitalore. “Puna më ka ndihmuar të kuptoj më së miri ç’do të thotë të jetosh. Gjatë këtyre viteve të gjata, pranë pacientëve kuptova mesazhin e rëndësishëm që jeta na jep: të falënderojmë Zotin për gjithçka na dhuron çdo ditë”

Engjëllushja, apo Angela, siç e thërrasin tashmë prej shumë kohësh këtu në Itali, është një 45vjeçare nga Elbasani që jeton në Umbertide të Perugias. Punon si asistente në një qendër spitalore, gjë që e impenjon fizikisht e shpirtërisht, përkujdeset për familjen e gjen gjithnjë kohë për të çuar përpara pasionin e saj: të shkruajë poezi e romane. Nga fundi i vitit të kaluar ka nxjerrë romanin e saj të fundit, “Il milionario povero” (Morlacchi editore), që është libri i katërt i botuar në gjuhën italiane - pas romaneve “La collana magica” (2007), “Gli occhi della madre” (2011) dhe vëllimit me poezi “Lacrima lucente” (2008) - veç dy të tjerëve të botuar në Shqipëri, “Më fal” (2002), “Shpirti i burgosur” (2003).

“Romani “Il milionario povero” përmban shumë histori personazhesh në kërkim të vetvetes, të lidhjeve të vërteta, të vlerave që të mund t’i japin kuptim ekzistencës. Romani flet për një rrëmbim, dy vajza binjake, një milioner dhe Clara-n, në një seri të papriturash, viktima të një të kaluare që nuk mund të kthehet më mbrapsht, por me sytë drejt të ardhmes duke kuptuar se në fund të fundit, kuptimin e gjithçkaje e gjen pranë familjes. – tregon romanin me dy fjalë Angela, duke shtuar – Ajo që dua të them përmes këtij romani është se asgjë nuk mund ta anulojë dhuratën e jetës, as pasuria, as mirëqenia, as pushteti. Ajo që ka rëndësi në fund të fundit është vetëm familja”.

Kur Angela të tregon për veten e saj, kupton se është një grua që, edhe pse jeta e ka vënë jo rrallë para vështirësish, pranë dhimbjes dhe vuajtjes, është bërë më e fortë, nuk ka humbur asnjëherë buzëqeshjen, dëshirën për t’u vënë në dispozicion të të tjerëve e mirëbesimin tek ata që e rrethojnë.

Si i kujtoni vitet e para në Itali? E sot, Sa e konsideroni veten të ardhur e sa një person që këtu ka gjetur shtëpinë e saj, që jeton e qetë dhe ndihet e realizuar?

Erdha në Itali në vitin 1994 për t’u bashkuar me tim shoq që kish ardhur me anijet e ’91-shit. Kur mbërrita, e shihja Italinë si një vend të mrekullueshëm me rrugën hapur drejt një të ardhmeje më të mirë për familjen time, për realizimin e ëndrrave. Isha shumë e re e kisha dy fëmijë të vegjël. Ime bijë shkonte në klasë të parë e djali në kopsht. Duhet të them se në atë fillim na kanë ndihmuar shumë. Këtu në Umbertide, qytezë në Umbria, ku u vendosëm, ndjeva menjëherë shpirtin e ngrohtë humanitar që spikat në popullin italian.

Si ndiheni sot në Itali? Sa e konsideroni veten të ardhur e sa një person që këtu ka gjetur shtëpinë e saj, që jeton e qetë dhe ndihet e realizuar?

Fillimisht, duhet të nënvizoj se pavarësisht të gjithave, sot pas shumë viteve, edhe pse të integruar mirë në shoqërinë italiane, na mungon atdheu, toka, shtëpia jonë.

Falë djersës sonë por edhe falë mikpritjes së italianëve sot kemi hedhur rrënjë këtu, jetojmë në harmoni të plotë me komunitetin pa u ndier asnjëherë të huaj. Pas shumë sakrificave, si shumë e shumë familje emigrantësh, sot kam arritur të jem një grua e pavarur dhe të ndihem e realizuar. Kam pasur fatin të punoj në një spital; është një ambient ku njeh nga afër vuajtjet njerëzore, fizike, psikologjike dhe morale. Jam kujdesur e kam pasur mundësi të jem në kontakt të vazhdueshëm me dhimbjen. Puna si kjo e asistentes, apo badante-s, më ka ndihmuar të perceptoj, të kuptoj më së miri ç’do të thotë të jetosh. Gjatë këtyre viteve të gjata, pranë pacientëve kuptova mesazhin e rëndësishëm që jeta na jep: të falënderojmë Zotin për gjithçka na dhuron çdo ditë. Sot si shumë shqiptarë të tjerë ndihem në shtëpi, edhe këtu në Itali.

Keni ushqyer që në vogëli ëndrrën që një ditë të bëheshit shkrimtare?

Shkruaj që kur isha e vogël. Poezia e parë i kushtohej nënës sime Sofi. Ndër vite kam shkruar shumë tregime e poezi. Vonë arrita të botoj në Shqipëri me shtëpinë botuese Onufri, “Më fal” në vitin 2002 dhe “Shpirti i burgosur” në 2003-shin.

Më pas keni botuar edhe në Itali. Mund të na thoni dy fjalë rreth romaneve e poezive tuaja?

Me gjithë vështirësitë që kam pasur, arrita të botoj disa libra edhe këtu.
Në vitin 2007 shtëpia botuese Morlacchi më botoi romanin “La collana magica”. Libri flet për figurën e gruas sot, e fortë që arrin të kapërcejë e t’u mbijetojë paragjykimeve. Protagonistja e romanit është Vanessa  që ndodhet në shtëpinë e një tezeje duke i dhënë fund një martese të dhimbshme e aspak të lumtur. Do të jetë një letër e tezes që do të sjellë një ndryshim rrënjësor për të ardhmen e protagonistes. Intrigat e personazheve, arratisja, pakënaqësia, falja, dashuria i japin një jetë të re kujt ia del të triumfojë mbi zhgënjimet.
Përmbledhja me poezi “Lacrima lucente” e botuar në vitin 2008 është një libër që kam veçanërisht për zemër, sepse u botua me qëllim që të ardhurat prej tij të shkonin krejtësisht për të sëmurët me SLA, Skleroza Amiotrofike Laterale. Ia kisha premtuar Graziellës, një pacienteje që vdiq nga kjo sëmundje e rëndë, kopertinën e përgatiti një djalë, edhe ky me të njëjtën sëmundje, e botimi u bë i mundur falë një mbledhje fondesh mes të gjithë fizioterapistëve të spitalit ku punoj. 
“Gli occhi della madre”, roman i botuar në 2011-tën është një thriller me në qendër dy vëllezër, Nek e Al, njëri prej të cilëve (Nek) urren për vdekje tjetrin. Bën çmos që të devijojë hetimet për një krim të kryer në mënyrë që në burg të përfundojë i pafajshmi Al. Do të jetë nëna e tyre Isabella që do të çojë fajtorin e vërtetë para drejtësisë.
Kam dëshirë që librat e botuar këtu në Itali, t’i përkthej e t’i botoj edhe në gjuhën shqipe. Por tani për tani nuk më është dhënë ndonjë mundësi.

Projekti i ardhshëm letrar?

Është surprizë… Mund të them vetëm që shumë shpejt do të nxjerr një libër të ri.

Shqiptari i Italisë
(Ndiqni Shqiptariiitalise.com edhe në Facebook dhe Twitter)
    

La nuova Italia tra le nuove generazioni: Bruna Kola Mece, candidata al Consiglio regionale per Liberi e uguali di Bergamo

Ha 25 anni, albanese di nascita, italiana di fatto, laureanda in Scienze Politiche e Relazioni Internazionali. All'età di 16 anni ha cominciato a interessarsi di politica, affacciandosi a un mondo che le apparteneva più di quanto pensasse: le seconde generazioni.

L'associazione ANOLF di Bergamo (Associazione Nazionale Oltre Le Frontiere) la scelse per il coordinamento giovani. L'obiettivo principale era quello di contribuire a creare una società aperta verso le diversità, in un mondo sempre più multietnico e multiculturale. “Libertà e uguaglianza divennero così i pilastri ideologici della mia persona” afferma lei, continuando: “Negli anni mi sono immersa in diverse battaglie: lotta alle mafie con Libera, volontaria a sostegno dei diritti fondamentali dell'uomo con ActionAid e operatrice presso l'associazione Sconfinando impegnata sui temi dell'immigrazione”.

Arrivando ai giorni d’oggi, alla candidatura di Liberi e Uguali per il Consiglio regionale di Lomardia. “Ho accettato la candidatura con entusiasmo, per mettermi in gioco rappresentando la voce di chi non può farlo; credo che i giovani possano essere il tassello fondamentale per ricucire tutto ciò che hanno diviso. Cercare di ottenere i diritti fondamentali per la dignità della persona: casa, istruzione, salute. – dice Bruna - Combattere le disuguaglianze di genere, la questione femminile nel mondo del lavoro come primo mattone. Portare le seconde generazioni straniere a sentirsi "prime" come tutti gli italiani. Temi che perseguirò con tenacia, perché bisogna lottare fino in fondo”.

Bruna Kola Mece, so che le piace portare anche il cognome di suo nonno materno. Che cosa porta oggi nella politica italiana dal suo paese di origine Albania e quello che lo ha crescita e formata, l’Italia?

Bruna ad oggi nella politica italiana può portare ciò che si chiama coraggio. Mi piace definirlo così, perché ci vuole davvero coraggio per scegliere e per rappresentare. Ci vuole coraggio per decidere di cambiare, non tutti fanno questo piccolo passo in avanti. Forse le persone ad oggi si sentono nauseate dalla politica, sono disinnamorate. Tutto questo è comprensibile, ma per me è passione.

Quali cambiamenti neccessari può portare una giovane come lei, parte delle considette "seconde generazioni" nell'ambito della politica migratoria italiana?

Spesso ho visto la mia candidatura alla regione come una forma di riscatto, perché come me, tutti i giovani di seconda generazione si portano alle spalle valige colme di speranze per sentirsi accettati in qualche modo. Sapere che forse una “ voce “ ti può sostenere, ti può capire più di altri, ti sentì un po’ più a casa così per me è fondamentale. Cercare di coinvolgere chi per tanto tempo è stato escluso.

Perché ha scelto di presentarsi con Liberi e Uguali? In cosa la rappresenta al meglio questo partito?

Ho scelto di accettare la mia candidatura all’interno di Liberi e Uguali perché forse tutto quello che vorrei spiegare è già rinchiuso nel nome stesso. In questa lista, che è fondamentalmente l’unione di tre partiti, io provengo da Sinistra Italiana. Ad oggi dico che dopo il 5 marzo dovremmo crearne uno di progetto politico sulla base di ciò che siamo. Liberi e Uguali rappresenta la più attenta lotta alle disuguaglianze. Nel nostro programma affrontiamo temi importanti non dimenticandoci di nessuno, perché sappiamo che l’Italia ha delle ferite ancora molto profonde. Vogliamo mettere al centro di tutto il lavoro, perché è da qui che si basa il primo articolo della nostra costituzione. Il lavoro dignitoso, ti rende libero. Il lavoro precario ti rende schiavo della vita stessa. Reintrodurre l’articolo 18 e l’abolizione del Jobs Act. L’Italia si trova al penultimo posto in Europa per quanto riguarda l’occupazione femminile e ai primi posti per disoccupazione giovanile. Bisogna ripartire da qui, bisogna trattenere le 500 mila persone che quasi ogni due anni lasciano il nostro paese.

Ha trovato delle difficolta in questo cammino?

Ovviamente se ogni cammino fosse privo di ostacoli non potremmo nemmeno definirla esperienza. Le difficoltà che ho riscontrato si sono basate su una discriminazione sessista e razzista, che ad oggi non attacca solo me, ma tutti. Però non vorrei nemmeno definirle difficoltà, per me sono sicuramente motivo di amarezza ma ho cercato di combattere le cattiverie nel modo opposto, facendomi forza su tutte quelle persone italiane e non che mi hanno appoggiata e mi hanno dimostrato quanto sia importante che io persegua i miei obbiettivi senza abbassare lo sguardo. Così ho fatto, mi sono armata di sorrisi e gentilezza, perché credo sia il dialogo l’unica arma possibile per contrastare il mondo crudele di internet a volte.

Quale è il suo sostenitore più grande?

Ovviamente posso dirlo con fierezza la mia fan numero 1 è mia madre. A lei devo molto, devo sopratutto l’amore per ciò che faccio che mi è stato tramandato tramite il suo lavoro anno dopo anno. La sua attenzione minuziosa, la sua caparbietà hanno costruito piccoli pezzi di puzzle dentro di me e mi hanno portata qui.

Bruna, lei è cresciuta in una famiglia che conosce bene il terzo settore, il mondo del volontariato e dell'associazionismo, parlo qui di Sconfinando, un associazione che la sua mamma porta avanti da anni aiutando centinaia di connazionali e migranti di superare le difficolta della burocrazia e delle leggi migratori che oggi vivono in Italia. Quali leggi le piacerebbe cambiare?

L’immigrazione l’ho vissuta, non in primo piano forse come la mia famiglia ma io le sensazioni dell’abbandono da una terra all’altra le ho ancora addosso. Proprio per questo non dobbiamo permettere al malfunzionamento dello stato sociale di rendere questa terra deserta. Stiamo cercando di riformare una nuova sinistra che sappia accogliere le esigenze di tutti. Che metta sullo stesso piano la figura femminile, per secoli discriminata da logiche massoniche di uomini che hanno scelto per fin troppo tempo. La cultura deve avere un libero accesso dalla culla all’università. La salute non deve emarginare nessuno. 12 milioni di italiani rinunciano alle cure perché i costi aumentano, vogliamo interrompere questa privatizzazione e riportare il finanziamento alla sanità nella media europea. Questi sono solo alcuni dei motivi che mi hanno resa parte di Liberi e Uguali, motivi di cui vado orgogliosa perché lì dentro ci sono io al 100%. 

Pensa che la politica italiana di oggi usi la figura del migrante per raccogliere consensi o sia puro bisogno di cambiamento?

L’iter burocratico in tema migratorio è più che straziante. Molti cittadini stranieri dovrebbero essere affiancati in questo, la comprensione della lingua di per sè si presenta difficile, c’è bisogno di sostegno a tutti gli effetti. Credo che una legge da cambiare sia assolutamente la Bossi Fini, il disastro per eccellenza dove a farne le spese sono stati sempre gli immigrati e mai i datori di lavoro. Bisogna introdurre un permesso di ricerca  lavoro e meccanismi regolari, promuovere la nascita di un unico sistema di asilo europeo che superi il criterio del primo paese d’accesso e che comprenda canali umanitari e missioni di salvataggio. Ecco forse bisogna avere la capacità di non lasciare le persone da sole, da qui parte la mia politica, persona per persona

Marsela Koçi

 

II miei pensieri
non restano fermi,
si muovono, corrono
incessantemente.
(21) [i]
Saggio di Lorenzo Spurio, scrittore, poeta e critico letterario

Irma Kurti appartiene a quel novero abbastanza ampio di intellettuali della repubblica albanese che, a seguito degli avversi avvicendamenti politico-sociali del proprio paese, sono giunti in Italia nei decenni scorsi e hanno finito per eleggere come patria adottiva, appunto, quella italiana. Si tratta di una compagine estesa di esperienze letterarie e poetiche estere che, per riferirci alle sagge e pertinenti considerazioni del poeta e scrittore italo-brasiliano Julio Monteiro Martins, hanno finito per incunearsi nella letteratura italiana, arricchendola sensibilmente e meritoriamente, speziandola e mitigandola aprendola a nuove tematiche, esigenze, moniti e forme. Scrittori di migrazioni o extra-comunitari che, giunti nella nuova residenza dove hanno creato famiglia, trovato lavoro e si sono assicurati un presente, hanno fatte proprie le esigenze di esprimersi anche con la nuova lingua, quella del paese ospitante, l’idioma della nuova realtà abitativa. Va, però, anche detto che questo non è stato in linea generale un procedimento automatico e valido in forma globale nel senso che vari intellettuali dell’Albania, a vari livelli (cito la poetessa Mardema Kelmendi) pur giunti nel nostro paese in forma stabile, e dunque a contatto diretto con la nostra lingua, hanno preferito continuare, nell’atto scrittorio, adoperando la sola e unica lingua madre. Scelte individuali al contempo rispettabili e custodi di un diverso rapporto con la propria patria o, piuttosto, dominate da motivazioni prettamente biografiche e intime, personali e soggettive, a volte addirittura traumatiche o lacerantemente nostalgiche, ancor più difficili da indagare o cercare di ipotizzare in mancanza di una chiara e diretta conoscenza con l’autore in oggetto.

Ritengo utile approfondire il percorso letterario e poetico della Kurti iscrivendone ancor meglio il tracciato all’interno della compagine della letteratura albanese della quale è senz’altro doveroso riconoscere l’importanza del contributo fornito da un intellettuale quale Ismail Kadare (Argirocastro, 1936). Egli, pur avendo esordito con la poesia, è divenuto poi piuttosto celebre come narratore dando alle stampe numerosi romanzi, i principali dei quali sono stati tradotti nelle maggiori lingue. L’opera poetica di Kadare è contenuta in alcuni libri: Le ispirazioni giovanili (1954), I sogni… (1957), Il mio secolo (1961), Perché pensano queste montagne (1964), Motivi di sole (1968), Il tempo (1976); ritornerà alla poesia alcuni decenni più tardi pubblicando Gocce di pioggia caddero sul vetro (2003) per poi rivelare pochi anni dopo in un’intervista che non avrebbe più scritto poesia. Giovanni Belluscio ha rivelato che la poesia di Kadare tradotta e conosciuta nel nostro paese è prettamente di argomento politico e richiama, per una maggiore trattazione, i volumi Tre poeti dell’Albania di oggi: Migjeni Siliqi Kadare curato da Joyce Lussu (Lerici, Roma, 1969) e La poesia degli albanesi (Eri, 1977); di contro il corpus più marcatamente lirico e meno impegnato risulta meno noto e oggetto di alcune recenti traduzioni ed edizioni anche nel nostro Paese.

Giuseppina Turano lo definisce “personalità eclettica: poeta, prosatore, pensatore, autore di saggi che aprono dibattiti e scatenano reazioni perché alla polemica letteraria quasi sempre fa seguito quella ideologica”. L’attenzione principale di Kadare, quale interprete di una società in seria difficoltà, è stata quella di rintracciare il legame culturale, storico e ancestrale della terra d’Albania in relazione al macro-contesto dei Balcani connettendolo alla comune appartenenza dell’ambito e di influenza europea. Come ha osservato la critica l’opera di Kadare, quella dei suoi romanzi, si è contraddistinta per ininterrotte e continue operazioni di revisione, correzione e rimaneggiamento: esistono plurime versioni di bozze delle sue narrazioni a testimonianza di un propulsivo atto creativo e di un’incalzante e mai doma necessità di rileggersi e di riscoprirsi.

Ismail Kadare risulta difficilmente catalogabile in una possibile stagione letteraria, ammesso che tale definizione possa dirsi plausibile nell’Albania fosca e turbolenta degli anni di regime. Difatti la sua posizione ideologica fu tutt’altro che avulsa dalla dimensione politica divenendo ben presto voce in appoggio al regime di Enver Hoxha. Non va dimenticato che il dittatore nel 1973, nell’occasione dell’imminente pubblicazione del romanzo L’inverno della grande solitudine (titolo originale Dimri i vetmisë së madhe), gli scrisse dandogli istruzioni su come meglio aggiustare il tiro nelle pagine in cui, pur implicitamente, alludeva alla sua figura e al suo contesto. Le correzioni proposte, da lui prontamente avallate, trovarono la loro forma definitiva nel testo che venne alla luce qualche anno dopo, assicurando allo stesso autore il beneplacito nonché la protezione. A differenza di intellettuali ritenuti sovversivi, l’attività letteraria di Kadare non venne solo consentita e accettata ma fu innalzata e promossa dal regime perché fonte e mezzo di accettazione, consenso e propaganda dell’ideologia comunista. Tra gli intellettuali che nell’età del totalitarismo comunista di Hoxha si distaccarono e combatterono per la libertà non possiamo non menzionare Havzi Nela (1934-1988). Di professione insegnante fu ostile all’ideologia comunista e non mancò di dimostrarlo. Fu sorvegliato speciale del regime e le sue opere vennero censurate. Fuggito in Kossovo assieme alla moglie venne arrestato e, per uno scambio di prigionieri tra Jugoslavia e Albania venne riconsegnato alle autorità competenti albanesi dove venne condannato a quindici anni di reclusione per offesa e diserzione nei confronti della patria. Nel 1986 la sua detenzione ebbe fine ma venne confinato nel villaggio di Arren. Quando morì sua madre, l’anno successivo, per andare a porgerle l’omaggio, in un’altra città, si allontanò da Arren. Scovato, venne nuovamente arrestato e questa volta condannato a morte per impiccagione. La condanna ebbe luogo nel 1988. Con l’ottenimento di una società democratica in Albania il governo si impegnò a localizzare il corpo del poeta assassinato e sepolto in un luogo anonimo e il Presidente della Repubblica Sali Berisha lo proclamò “Martire della democrazia”.

Queste sin qui citate sono solo alcune delle figure di chiaro risalto intellettuale della società letteraria albanese, per permettere, sin da subito, di focalizzare le varie e pesanti derivazioni del regime totalitario sofferte dagli albanesi e solo in alcuni contesti portate alla luce, confessate e narrate, anche per mezzo dell’artifizio letterario. Ma ritorniamo ora al nostro interesse primario.

Irma Kurti è nata a Tirana nel 1966. Si è laureata in lingua inglese all’Università degli Studi di Tirana. Nel 1988 ha iniziato a lavorare come insegnante e dal 1990 in poi ha collaborato come giornalista per il “Mësuesi” (“L'insegnante”), il “Dita informacion” (“Informazione del Giorno”) e altri giornali albanesi. Nello stesso periodo ha frequentato corsi di specializzazione in giornalismo in vari paesi esteri, tra cui Germania, Norvegia, Italia e USA. Già nota al pubblico della repubblica delle aquile con una serie di lavori poetici pubblicati e per vari testi musicali che le hanno portato discreto successo, nel suo paese la sua attività letteraria è iniziata da giovanissima: nel 1980, infatti, venne premiata con il primo premio nazionale in occasione del 35° anniversario della rivista “Pionieri” e nel 1989 arrivò seconda al Concorso Nazionale organizzato da Radio Tirana in occasione del 45° anniversario della liberazione dell’Albania. Al pubblico albanese è conosciuta anche come scrittrice di testi di musica leggera, con cui ha partecipato a numerosi festival nazionali. Nel 1998 ha pubblicato il primo cd contenente le sue canzoni di maggior successo e nel 2013 il secondo. Le sue poesie sono incluse in alcune antologie della Libreria Internazionale di Poesia del Maryland, tra le quali Forever spoken (Detto per sempre) e The best poems and poets of 2007 (Le poesie e i poeti migliori del 2007). Inoltre, sue poesie e racconti fanno parte delle raccolte antologiche: Il Federiciano (Aletti Editore, 2010), Antologia del Concorso Diffusione Autori 2011 (GDS Edizioni), Antologia Lingua Madre - Racconti di donne straniere in Italia 2012/2013, Enciclopedia Universale degli Autori Italiani (anni 2013/2014/2015/2016), Adriatico: emozioni d’onde e sentimenti (2017), ecc. Gran parte della sua attività poetica è stata tradotta anche in lingua inglese.[ii] Ha vinto numerosi premi e riconoscimenti letterari in Italia e nella Svizzera Italiana, dove nel 2013 le è stato conferito il Premio Internazionale “Universum Donna” IX Edizione per la Letteratura. È stata inoltre investita della nomina a vita di “Ambasciatrice di Pace” dall’Università della Pace della Svizzera Italiana. In Italia è giunta nel 2006 stabilendosi a Bergamo. Numerose le sillogi poetiche edite nel nostro paese: Risvegliare un amore spento (2011), Sotto la mia maglia (2013), Non è questo il mare (2014), Sulla soglia di un dolore (2016) e la recente Senza patria (2016).[iii]

Il mio approfondimento partirà proprio da questo suo ultimo lavoro, dal cui titolo promana distintamente un senso al contempo di abbandono e straniamento. La condizione di apolide[iv] che la Kurti descrive nella prima sezione di questo libro che contiene liriche che vanno sotto il titolo di “I ricordi in versi” fuoriesce mediante una riflessione prevalentemente amara e nostalgica sul tempo andato dell’infanzia e dell’adolescenza. La patria natia, l’Albania, che la donna ha dovuto lasciare in cerca di migliori condizioni giungendo in Italia viene descritta in qualche modo come perduta. 

Sebbene la poetessa sia ben integrata nel nuovo ambiente, al contempo non può riconoscerlo come suo, come nativo e sorgivo, sperimentando con esso una sorta di rapporto di sopravvivenza, di convenienza, quale surrogato dettato dalle nuove necessità che si sono venute a creare. Si percepisce nettamente nelle liriche di Irma Kurti questa desolante ricerca delle origini, quasi asfittica e rabdomantica, i suoi versi sono come scapestrati abbordaggi verso le coste del suo paese, c’è tormento e una sensazione d’incompletezza che spesso, nella quotidianità rituale del giorno, dà luogo anche a inadeguatezza e tristezza. È in questi momenti in cui la sua situazione di albanese-senza-patria, di straniera, vale a dire di sradicata, che l’animo della Nostra è intaccato più duramente da tutte quelle immagini che hanno contraddistinto un periodo felice e condiviso, spensierato e dominato dall’amore disinteressato. Gli spettri del passato inseguono e fanno capolino di continuo, sembrerebbe con un facile sadismo, in “que[l] suolo estraneo” (15) che, volenti o nolenti, è la vita del presente.

L’immagine dell’Albania di alcuni decenni orsono che traspare dalle narrazioni della Kurti non è affatto positiva: un paese povero e sordido, arretrato e consumato dalla corruzione, negletto al bene sociale, utilitarista e insensibile alle necessità del singolo. Si vedano alcuni estratti significativi tratti dal romanzo autobiografico Tra le due rive (2011): negli uffici albanesi c’erano impiegati indifferenti, maleducati, che d’un tratto cambiavano atteggiamento quando io davo loro soldi di nascosto. […] Si rendevano gentili ed ipocriti, disponibili ad aiutarti. Li odiavo quando si trasformavano così, odiavo tutto il sistema corrotto” (13); “C’erano molte cose che mancavano nel mio paese” (20); “La disonestà dello Stato albanese che non assicurava nulla agli ammalati, contro i politici, contro… tutto il mondo” (37). Del periodo di regime vissuto dall’Albania la poetessa ricorda la censura, l’embargo di prodotti, l’ingorda e laida filosofia inneggiante la retorica di regime: “Al mercato si trovavano solo prodotti nostri, niente dall’estero. Non c’era abbondanza” (101); “La maggior parte delle poesie erano dedicate all’unico partito di quel periodo, Partia e Punes (ovvero il Partito del Lavoro) ed al suo leader, Enver Hoxha. Le poesie, piene di demagogia, esprimevano poco i nostri sentimenti. Tuttavia, questo non ci impediva di essere felici, di gioire quando vedevamo pubblicate le nostre composizioni e di sognare che un giorno saremmo diventati famosi” (102).

Cosa contiene il passato di Irma Kurti? Esso è come un armadio ampio e irraggiungibile dagli infiniti scaffali, con ripiani lunghi e interminabili così imperscrutabili che non si riesce a toccarne il fondo. In essi dimorano “brandelli di memorie [e] conchiglie rotte” (16) e tutti quegli oggetti, quelle erbe e quei colori che ne motivano una coscienza chiara e volitiva atta a “preservare costumi, tradizioni” (13). In questo avvicendamento continuo di pillole di memoria che spesso rendono la spoliazione e il disorientamento fattori preminenti a determinare instabilità, si rivela profondo orgoglio nella Nostra nel rivelare di aver “combattuto da sola […] senza chiedere aiuto” (18) a dimostrazione di una tempra fiera e battagliera.

La poetessa, dai cui versi promanano immagini cariche di romanticismo, non è talmente pessimista e lamentosa da rinchiudere il suo mondo in ciò che è accaduto e può rivivere solo col pensiero, ma parla anche del presente, spazio che non circoscrive ma che definisce tra due limiti in sé astrusi eppure alquanto sconvolgenti e fiaccanti: “noia e stress” (17). Giornate nelle quali ricerca il giusto spazio per lei, il silenzio, allontanandosi dal rumore di fuori per concedersi tempo a sé stessa, ad ascoltare la sua anima. Ma non è così semplice saper ascoltare se stessi se non ci si è formati nella palestra della vita, se non si è riusciti a porre l’importanza del sentire il proprio io dinanzi alle vorticose realtà del contingente; ecco perché, delusa e sfiduciata, la vediamo spesso inetta nell’autogestione del suo apparato volitivo tanto da finire come travolta dall’invalicabile corso degli eventi (“sento che il giorno dalle mani mi sfugge”, 17). Due velocità diverse che creano afasia e distorsione, binari precisamente distanti che raramente sembrano incontrare la giusta congiunzione. Le accezioni del contemporaneo non sono molto fertili e attrattive difatti il mondo è descritto mestamente (ma direi con lucidità) come “crudele e finto” (19) frutto cioè di un uomo che è spesso improntato a generare male contro se stesso e gli altri, di un essere che ha perso la spontaneità per rincorrere ai più biechi meccanismi, compresa la menzogna e il tradimento, per raggiungere i suoi scopi.

In questa disamina di un tempo che trascorre spesso velocemente non permettendo di godere del tuo tempo come vorresti o di distanziarti da quel brulicame di suoni che generano stanchezza, la Nostra parla del “giorno [che] trascina” (19) come un vortice inarrestabile, un getto inconsulto d’aria in refoli ingestibili che fanno arrabattare oggetti, volare foglie e travolgere tutto ciò che incontra nel suo percorso. Metafora ben costruita che rimanda alle puntuali considerazioni filosofiche sul tempo e la sua percezione di cui i più grandi pensatori, da S. Agostino a Shakespeare sino a T.S. Eliot trattarono: il tempo è dissipazione. Qui, nella Kurti, pur avendo una connotazione negativa di un’entità astratta che porta in qualche modo a una situazione di abbrutimento o distruzione dal prima, il tempo porta via come se, pur non visto, ci afferrasse alla mano e ci facesse compiere salti temporali e spaziali consistenti, ci sbatacchia, accelera e ci comanda. In quel tempo – più o meno lungo nel quale siamo “trascinati” – è come se si producesse una sorta di annullamento del nostro micro-cosmo, della nostra essenza. Non esiste, in effetti, una possibile pozione o un nutrimento speciale che possa eludere questo impotente trascinìo al quale siamo soggetti sebbene la Kurti, azzimata da motivi della tradizione classica e agreste, reclama un invito prezioso (il carpe diem a fronte del tempus fugit): “Devi combattere ogni minuto della vita” (19) anche per cercare di mitigare (non è possibile annullarle) le “afflizioni del mondo” (20) mediante un impegno etico che, seppur non richiamato direttamente, sembra percepirsi tra le righe.

Incistate nelle carne le poesie di Irma Kurti parlano di desolazione anche quando la natura sembra intervenire a mitigare quell’assenza e lontananza dalla terra madre: componimenti che nutrono e figliano nella loro recondita eppur viva “nostalgia infinita” (13) tra “ricordi smarriti” (23) che si approssimano a divenire sbiaditi pur restando indelebili e cocenti.  Il percorso umano è allora teso a una sfida continua che, giorno dopo giorno, ha manifestazione sotto un cielo che non è quello che vorrebbe coprisse i suoi pensieri; la poetessa è volitiva e ferma nel suo scopo di “guarire la nostalgia/ della [sua] terra sofferente” (15) o, per lo meno, di tentare. Si stagliano così mondi in sé lontani che la Poetessa mescola nei versi, tra sprazzi di un passato felice che fuoriesce impetuoso come da una sorgiva nei suoi “ricordi lontani” (45) e quel presente difficilmente descrivibile dove “la […] magia si è trasformata in nullità” (23). Curiosa questa attribuzione di immagini in cui il presente, che rappresenta la vita vera che, pur indefessa e a volte cruda, accade ha la forma vaga e annichilente della ‘nullità’ mentre l’infanzia rimane un verde racconto popolare dal lieto finale: “quando vivevo la vita uguale a una favola” (45).

Si pone così il dilemma su come sia possibile (ammesso che, effettivamente, lo sia) convivere con questa situazione di tumulto interiore, d’inadeguatezza fisica, di spossamento psichico, di bilocazione e perdita di personalità. Irma Kurti, consapevole della sua unica natura che aspira a una biunivoca appropriazione degli spazi (“tante volte appartengo/ alle due terre”, 50) spesso si scopre ingabbiata e stordita in questo sistema di ambienti che non hanno felice intersezione: “sono indifesa, fragile/ mi sento un corpo nudo/ in un giorno d’inverno” (50).

La lontananza dal mito dell’infanzia, da quella spensieratezza e godimento ormai tramontati e decisamente relegati a un’età non più ravvicinabile anche per mezzo della dipartita della madre, è al contempo fremito d’amore che s’incunea e si amplifica nei momenti di lancinante assenza e di un naufragio sulla costa del suo paese. Non c’è invito al compatimento sebbene i toni della poetessa si facciano rarefatti e si percepisca l’intensità del tormento intimo, fratello di quello di tanti esuli a lei simili, che, con un rinato coraggio e concretezza (ciò che il mondo del presente reclama e fagocita) avanza la formula di speranza che nasce nella profonda introspezione e recita: “continuerò a esistere così,/ con l’anima che si libra/ nell’aria dei due paesi” (15).

Varie liriche non mancano di rivelare un’umanità disattenta trincerata non di rado dietro i più biechi egoismi; sapendo del parallelismo della Kurti tra passato-favola e dunque un mondo felice e mitico, pare di credere che simili attestazioni si riferiscano al mondo ruggente della contemporaneità che si contraddistingue con la sua età adulta vissuta in Italia. La poetessa, quale abile analista di un popolo spesso stanco e improntato alla noia nonché sedotto dal facile interesse, parla con un monito di stizza seppur taciuto della “freddezza della gente” (27), una forma di lontananza assai più fastidiosa e invalicabile di quella meramente fisica nei confronti del suo paese oltre l’Adriatico.

L’insensibilità è descritta anche nelle forme dell’omertà e dell’indifferenza (la “gente che chiude le orecchie”, 27), in un’incuria etica assai spregevole che porta all’immolazione dell’ego e al bistrattamento del vicino come quando osserva che l’uomo è “insensibile/ alle angosce degli altri” (53). Ritornano spesso le immagini-simbolo della maschera, paravento che annulla la desolante e infingarda realtà per trasmettere l’illusione e l’ipocrisia.

Plastiche e ineluttabili le immagini di dolore e spietatezza che attorniano la poetessa come quella di un impressionante cielo delineato nella sua “camicia insanguinata” (Sotto la mia maglia, 2013) o, ancora, di una giungla[v] indistinta di luci abbaglianti e di suoni indecifrabili: “La mia vita è stata una foresta gigante,/ con sentieri e percorsi, assai complicata” (Sotto la mia maglia, 2013). Irma Kurti rifugge la società sprezzante, egoistica e insensibile all’altro[vi], costituita dai “tanti esseri strani, diciamo bestie” (Sotto la mia maglia, 2013), anelando a uno spazio bianco e sospeso nel quale “incontr[a] gente/ che non sa cosa siano/ gl’intrighi e l’invidia” (Sotto la mia maglia, 2013). Il tentativo spesso appare vano giacché non di rado si palesa dinanzi ai suoi occhi che “Questo è tempo della gente arrabbiata,/ non si sa con chi, con il sole o la luna,/ delle persone che non riescono a tacere,/ quelle che parlano, ma non dicono nulla” (Sotto la mia maglia, 2013). Ci troviamo a vivere – per dirla con altri termini – in una barbarie comunicativa figlia di un’inciviltà sociale sempre più preponderante. Considerazioni che sembrano ulteriormente radicalizzarsi senza scampo o possibilità di tregua: “Ma la pace è sfuggente, scappa/ Il male lì fuori è più potente,/ la sfida e riesce a penetrare/ dentro le palpebre abbassate” (Sulla soglia di un dolore, 2016). In questo seminato dove mai nulla è ciò che appare la vanità indossa i suoi abiti migliori e, agghindata, dietro una smorfia di belletto vive nel gaudio di buffet dove si scorpacciano pregiudizi, false realtà e si fortificano paure.

Nella seconda parte del libro, “Questo amore”, leggermente più esigua da quella che l’ha preceduta, trovano posto liriche intimiste nella forma del canto d’amore che la poetessa rivolge agli amati genitori che ora rievoca. In “Ho bisogno di voi” è contenuta, in un verso accorato e dedicato ai genitori, un sorta di appello verso l’altro. La chiusa della poesia fa ripiombare la poetessa nella drammaticità del presente: “il mondo è estraneo, l’arena di un circo/ riempito di rose e di bestie selvatiche” (60). Scorrono così, con una piacevolezza moderata e un disincanto che si scioglie nelle liete memorie, fotogrammi di una natura amica come il salice piangente, che ora diviene metafora di un lamento infinito, i cieli stellati e “quella bella casa su in collina” (73), antri di una sofferenza epidermica che riaffiora acuita dal senso d’assenza e dall’inquietudine mai doma della lontananza. In “Fino all’alba”, il più alto canto d’amore, forse, dell’intero volume, nella forma di un io lirico rattristito e impotente dinanzi alla malattia. Nel canto lirico il dolore, che nella realtà tracima da ogni parte ed è insolubile anche alla più lieve speranza, diviene una sorta di gioco, pure infausto, dove il cancro è vincibile e sanabile: esso può essere spostato e rimosso a piacimento, come un semplice pezzo di Lego: “spostai la tua malattia nel mio corpo/ […] / trasferii la tua tosse nel mio polmone” (69). Nella complessità di versificare un dolore così ampio, Irma Kurti si palesa come anima sibillina, priva di opacità e remore, talmente appassionata della vita da tentare l’elaborazione del trapasso e del lutto mediante l’abbattimento della carnalità e la costruzione di una dialettica quasi infantile e giocosa, pure laddove la morte non fa sconti a nessuno.

Nell’immagine della figlia che, per dar vita al genitore è disposta a un atto sacrificale assumendosi i dolori sul suo corpo, è patente l’animo compassionevole e il forte legame d’amore che la unisce alla persona cara. “Non morire”, sembra sussurrare, “Io senza di te, non ce la farei”: atto di sfogo, pur nei toni tenui e mai indocili che contraddistinguono la sua penna dove la poetessa si riscopre ancora troppo figlia da non poter credersi donna matura. Si compie così, con un evento assai traumatico e ineludibile, il trasbordo completo da una vita di contentezza e unità familiare a un quotidiano spesso desolante e gravato dalle pillole di memoria. Si realizza uno strappo insanabile, netto; esso a livello psicologico trova forma in una grave lacerazione che ottunde. Il divario che s’instaura con l’eden spensierato, divenuto ormai immagine mitica e danzante, è al contempo componente nel percorso di sviluppo, crescita e approfondimento della coscienza. “Quando si spegne una storia” – per citare un verso della Nostra – la stanza non si riempie di un buio insondabile, piuttosto è ingravidata da un crepuscolo pesante e polveroso dove, nel torbido di una luce grigia, il ricordo dà staffetta al senso dell’esistenza. Nell’affaticamento provocato dalla dominazione di immagini ectoplasmatiche che tornano ad abitare con noi, è pur possibile trovare un segno positivo, quello di una presenza calda e costante, di una protezione continua alla quale siamo stati affidati per affrontare l’incalzante mondo di fuori.

Jesi, dicembre 2017

 


[i] Tutte le citazioni (con il relativo numero della pagina), dove non diversamente specificato, sono tratte da Irma Kurti, Senza patria, Kimerik, Messina, 2016.

[ii] I libri tradotti in inglese sono I knew the gray sky (Ho conosciuto il cielo grigio), 2014, Under my blouse (Sotto la mia maglia), 2015 e A cottage in the forest (Una casetta nel bosco), quest’ultimo un libro di poesie per bambini pubblicato nel 2016.

[iii] Irma Kurti è anche scrittrice e, nella nostra lingua, ha pubblicato i romanzi Tra le due rive (2011) e In assenza di parole (2017) e le raccolte di racconti Un autunno senza ritorno (2012) e Le notizie arrivano anche qui (2014).

[iv] Apolide da intendersi in senso di nazionalità e di identità. Così scrive: “Tu non sai cosa vuol dire essere straniero/ In un paese bello e affascinante come questo” (Sotto la mia maglia, 2013). Belli e significativi anche quest’altri versi: “Solo la pioggia venne a salutarmi./[…]/ Cambiai paesi, lingue e anche costumi,/ma non riuscii a diventare ricca mai,/ nonostante tutto, ho sempre badato/ non rimanesse affamata la mia anima./ Così ogni giorno cercavo di nutrirla” (Non è questo il mare, 2014).

[v] L’immagine della giungla ritorna in un’altra lirica che fa parte dello stesso volume dove leggiamo: “Il mio essere – una giunga complicata” (Sotto la mia maglia, 2013).

[vi] “L’indifferenza della gente mi ha colpito/forte come una sferza il corpo e l’anima,/ la delusione si è rifugiata nella ferita” (Sulla soglia di un dolore, 2016).

 

Ama la lirica: “Nonostante una parte del mio tempo è dedicato agli impegni familiari, il canto resta la mia priorità di vita”. E sogna ancora la sua amata Scutari lasciata 25 anni fa: “Rimane un mio grande desiderio cantare di nuovo al Teatro Migjeni, magari con i vecchi compagni del liceo musicale Prenke Jakova”
di  Eliza Çoba

Quella del 26 novembre è stata una bella commemorazione del 105° anniversario dell’Indimendenza. In una chiesa importante per la comunità catolica albanese in Italia, come quella di San Giovanni della Malva al centro di Roma, con la musica popolare e tradizionale albanese, iterpretata dal soprano Ana Lushi, il mezzosoprano Irida Dragoti e il tenore Refat Lleshi, accompagnati al pianoforte dal maestro Oliver Gruda.

Una serata trionfante per i nostri artisti, applauditi dal pubblico, poiché hanno saputo portare in scena, con spiccata eleganza e grande professionalità, l’animo del popolo albanese.

Dopo il concerto ho avuto la possibilità di intervistare una delle protagoniste della serata, il soprano Ana Lushi, nata a Scutari dove era molto conosciuta e apprezzata pur avendo lasciato la città da giovanissima per trasferirsi 25 anni fa a Roma.

Carissima Ana, come è stato il primo impatto con una metropoli come Roma?

Costellato da molte difficoltà, direi. Venivo da una nazione molto diversa rispetto ai paesi occidentali. L’Albania dopo la morte di Enver Hoxha e la caduta del muro di Berlino si stava aprendo al mondo, ma nella nostra generazione erano rimasti gli strascichi delle vecchie ideologie. Facevo parte di un gruppo di studenti scelti per formarsi culturalmente nelle Università Italiane. Ma, nonostante il privilegio di essere sostenuti e seguiti economicamente dai Frati Gesuiti, il vuoto lasciato dall’abbandono dei luoghi dove si è cresciuti, dagli amici, dai familiari è stato un addio straziante. Ricordo quel giorno l’auto che si allontanava dalla mia città, dal Teatro “Migjeni” , dove ho mosso i miei primi passi nel mondo del canto, dal bellissimo lago,  dal fiume dove in estate andavamo a fare il bagno,  mentre  il castello spariva dal mio sguardo e non sentivo più il suono delle voci amiche. Fu un addio dalle abitudini più care e l’avvio verso un nuovo mondo.

Come sei riuscita a colmare il vuoto e quali sono stati i  primi punti di riferimento per quanto riguarda la la tua professione?

Dopo l’arrivo a Roma, alloggiavo in  un collegio di suore Spagnole vicino a Villa Torlonia. Le ragazze che frequentavano il collegio, studentesse universitarie come me, erano molto disponibili nei miei confronti e mi aiutavano a colmare le mie carenze linguistiche iniziali. Ho intrapreso, con alcune di loro, un rapporto di sincera amicizia che mi ha aiutato a superare i momenti di nostalgia e di distacco dalla terra natia. Una di queste ragazze, studiava, come me, canto lirico. È stata lei a presentarmi il mio primo maestro in Italia, Renato Guelfi. In seguito ho studiato con altri bravissimi artisti come il grande baritono Renato Bruson e Antonio Puccio. Ho debuttato al teatro  Argentina di Roma e al teatro Giglio di Lucca con l’opera di Mozart “Il Ratto dal Serraglio” nel ruolo di Konstanze. E successivamente La Traviata, Madama Butterfly e tanti altri ruoli.

Parlami di te come artista, alla ricerca di nuove affermazioni in un mondo così difficile come quello della musica lirica. Qual è la tua fonte di ispirazione che ti spinge a continuare a sognare mete artistiche sempre maggiori? Quali sono anche le difficoltà quotidiane che una madre deve affrontare e saper conciliare con le esigenze artistiche.

Nel panorama musicale dell’opera lirica in Italia, purtroppo, pur essendoci molti artisti emergenti, si continua ad ascoltare e  sentire sempre gli stessi nomi. Effettivamente, troppo raramente si dà spazio alla qualità, ma i grandi Enti Lirici scritturano le voci su indicazione di poche grandi agenzie. La passione per il canto mi spinge a studiare nuovi ruoli, nella speranza che qualcosa cambi nel complesso mondo della lirica. Nonostante  una parte del mio tempo è dedicato agli impegni familiari, il canto resta la mia priorità di vita.

Attualmente ho avuto modo di seguirti molto spesso e sono stata colpita dalla tua bravura. Hai potuto duettare con tenori di alto livello, con pianisti affermati, sia connazionali che italiani. Come vi siete incontrati?

Si. Ho avuto ultimamente la possibilità di esibirmi con artisti  di alto spessore musicale. Ci siamo incontrati quasi per caso e l’affiatamento è stato immediato. D’altronde quando si parla lo stesso linguaggio, intento quello musicale, è più facile capirsi.

La tua bellissima famiglia ti segue dappertutto. Vorresti che le tue bimbe calcassero le tue orme, o hai altri sogni per loro?

I figli dovrebbero seguire le loro inclinazioni. Certo che le mie due figlie sono cresciute con l’opera lirica. Ricordando alcuni episodi simpatici, Elena, la figlia maggiore, all’età di un anno e mezzo cantava un terzetto tratto dall’opera “Don Giovanni” di Mozart, a tre anni cantava il concertato del Barbiere  di Siviglia e 4 anni l’ultimo atto della Madama Butterfly. Ora studia Pianoforte. Spero che possano proseguire con la musica colta che arricchisce l’animo umano. ”La musica è la lingua dello spirito. La sua segreta corrente vibra tra il cuore di colui che canta e l’anima di colui che ascolta”, per dirla con le parole del poeta e filosofo Kahlil Gibran.

Ci sono dei progetti, magari anche oltre al canto, che vorrebbe un domani affrontare e realizzare ?

Sono piena di progetti e continuo a preparare opere liriche. Inoltre sto preparando la tesi in “Storia della musica” alla facoltà di Lettere e Filosofia dell’università “La Sapienza”.

Vorresti tornare nella tua Scutari e cantare lì come quando avevi 20 anni?

Molto spesso mi capita di sognare Scutari, l’infanzia felice e spensierata di quei momenti giovanili. Rimane un mio grande desiderio cantare di nuovo al Teatro Migjeni, magari con i vecchi compagni del liceo musicale Prenke Jakova.

Auguro che i tuoi sogni si possano realizzare e che tu possa essere protagonista di grandi concerti.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Giovedì sera alle ore 21, Interregnum, il suo ultimo lavoro, verrà presentato al cinema La Compagnia